{"id":38015,"date":"2026-07-04T08:09:24","date_gmt":"2026-07-04T07:09:24","guid":{"rendered":"https:\/\/kohanews.al\/?p=38015"},"modified":"2026-07-04T08:09:25","modified_gmt":"2026-07-04T07:09:25","slug":"vendimi-i-cuditshem-amerikan-per-250-vjetorin-e-shba-se","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kohanews.al\/?p=38015","title":{"rendered":"Vendimi i \u00e7uditsh\u00ebm amerikan p\u00ebr 250-vjetorin e SHBA-s\u00eb"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kur t\u00eb g\u00ebrmojn\u00eb tok\u00ebn n\u00eb Filadelfia, pas 250 vitesh, m\u00eb 4 korrik 2276, amerikan\u00ebt e ardhsh\u00ebm do t\u00eb zbulojn\u00eb nj\u00eb cilind\u00ebr metalik imponues q\u00eb peshon mbi 400 kilogram\u00eb, i mbushur p\u00ebr ta me qindra objekte dhe dokumente nga i gjith\u00eb vendi, cilind\u00ebr i varrosur p\u00ebr 250-vjetorin e Shteteve t\u00eb Bashkuara.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">E mbyllur fort n\u00eb fillim t\u00eb qershorit, kapsula e r\u00ebnd\u00eb prej \u00e7eliku inox do t\u00eb varroset sot, n\u00eb 250-vjetorin e Deklarat\u00ebs s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara, pran\u00eb vendit ku u n\u00ebnshkrua n\u00eb vitin 1776.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Data e hapjes: 4 korrik 2276.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo nuk \u00ebsht\u00eb dhurata e vetme nga e kaluara q\u00eb Amerika e sotme ka rezervuar p\u00ebr t\u00eb ardhmen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nj\u00eb kapsul\u00eb tjet\u00ebr, e menduar t\u00eb hapet vet\u00ebm p\u00ebr 500-vjetorin e vendit, u zbulua n\u00eb Uashington, D.C., n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebs s\u00eb Kapitolit, disa dit\u00eb m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nd\u00ebrsa p\u00ebrmbajtja e vet\u00eb kapsul\u00ebs nuk \u00ebsht\u00eb detajuar, kapsula e koh\u00ebs s\u00eb Filadelfias, e varrosur p\u00ebrpara Sall\u00ebs s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb, ka zbuluar t\u00eb gjitha sekretet e saj.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">50 shtetet dhe pes\u00eb territoret e SHBA-s\u00eb (Porto Riko, Guam, Ishujt Mariana t\u00eb Veriut, Samoa dhe Ishujt Virgj\u00ebr t\u00eb SHBA-s\u00eb), kryeqyteti, Uashingtoni, D.C., dhe institucione t\u00eb ndryshme sportive dhe kulturore kontribuan n\u00eb krijimin e \u201cnj\u00eb koleksioni p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara 250 vjet n\u00eb krijim\u201d, tha Rosie Rios, drejtuese e organizat\u00ebs \u201dAmerica250\u201d p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr festimet e p\u00ebrvjetorit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u2013 Pend\u00eb shqiponje dhe IA \u2013<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wisconsin p\u00ebrfshiu nj\u00eb pend\u00eb ngjyr\u00eb bezh\u00eb nga \u201cOld Abe\u201d, nj\u00eb shqiponj\u00eb q\u00eb luftoi n\u00eb rreth 30 beteja gjat\u00eb Luft\u00ebs Civile, dhe Ohio nj\u00eb cop\u00eb p\u00eblhure nga makina fluturuese e v\u00ebllez\u00ebrve Wright, q\u00eb daton q\u00eb nga viti 1903.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maine zgjodhi nj\u00eb kock\u00eb balene nga nj\u00eb specie e rrezikuar, balena e djatht\u00eb e Atlantikut t\u00eb Veriut.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00eb tjer\u00eb zgjodh\u00ebn d\u00ebshmi ultramoderne, si Kalifornia, me p\u00ebrgjigjen e agjentit t\u00eb inteligjenc\u00ebs artificiale Claude ndaj k\u00ebrkes\u00ebs: \u201cM\u00eb shkruaj nj\u00eb parashikim se si do t\u00eb duket Kalifornia pas 250 vjet\u00ebsh\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201dAmerica250\u201d zgjodhi nj\u00eb iPhone portokalli t\u00eb gjenerat\u00ebs s\u00eb fundit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Midis artikujve t\u00eb p\u00ebrzgjedhur, p\u00ebrve\u00e7 nj\u00eb mori letrash dhe monedhash, ishin nj\u00eb faqesh\u00ebnues i endur nga Wabanaki, nj\u00eb fis vendas amerikan nga Bregu Lindor; nj\u00eb diamant nga Arkansas; nj\u00eb recet\u00eb p\u00ebr \u201cbiscochito\u201d, nj\u00eb biskot\u00eb me kanell\u00eb dhe nj\u00eb gjilp\u00ebr\u00eb p\u00ebrkujtimore q\u00eb feston kampionatin e NBA-s\u00eb t\u00eb Oklahoma City Thunder n\u00eb vitin 2025.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Disa objekte u hodh\u00ebn p\u00ebr shkak t\u00eb shqet\u00ebsimeve p\u00ebr ruajtjen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nj\u00eb top futbolli amerikan prej l\u00ebkure, p\u00ebr shembull.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ky \u00ebsht\u00eb enigma e nj\u00eb sip\u00ebrmarrjeje t\u00eb till\u00eb: si t\u2019i jepet asaj shansi m\u00eb i mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbijetuar p\u00ebr shekujt q\u00eb do t\u00eb vijn\u00eb?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u2013 \u201dKavanoz\u201d mbrojt\u00ebs \u2013<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb krye t\u00eb projektit, Jay Nanninga, nj\u00eb inxhinier mekanik n\u00eb Institutin Komb\u00ebtar t\u00eb Teknologjis\u00eb (NIST), u mundua kur \u00e7\u00ebshtja e vendosjes s\u00eb kapsul\u00ebs brenda nj\u00eb statuje u b\u00eb m\u00eb e ngjashme me varrosjen e saj.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ai mori n\u00eb konsiderat\u00eb forma t\u00eb ndryshme, nj\u00eb katror, \u200b\u200bnj\u00eb cilind\u00ebr dhe nj\u00eb yll.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Opsioni i dyt\u00eb, q\u00eb kufizonte \u201csaldimet dhe nyjet\u201d, fitoi, dhe \u00e7eliku inox u zgjodh p\u00ebr rezistenc\u00ebn e tij ndaj korrozionit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Sfida kryesore?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cMbajtja e p\u00ebrmbajtjes s\u00eb kapsul\u00ebs t\u00eb that\u00eb\u201d, shpjegon ai.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u00eb fundmi, nj\u00eb tel indiumi, nj\u00eb metal i lakuesh\u00ebm i aft\u00eb t\u00eb mbush\u00eb pap\u00ebrsosm\u00ebrit\u00eb mikroskopike, e mbyll at\u00eb hermetikisht.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dokumentet n\u00eb let\u00ebr ruhen n\u00eb nj\u00eb ndarje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, t\u00eb mbyllur p\u00ebr \u201cmbrojtje t\u00eb dyfisht\u00eb\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Artikuj t\u00eb tjer\u00eb ruhen n\u00eb kuti kartoni.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cMendoj se \u00e7eliku inoks do t\u00eb jet\u00eb ende n\u00eb gjendje t\u00eb mir\u00eb pas 250 vjet\u00ebsh\u201d, thot\u00eb Jay Nanninga me optimiz\u00ebm, edhe pse shkenca ka vet\u00ebm rreth 100 vjet t\u00eb dh\u00ebna mbi materialin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Amerika nuk \u00ebsht\u00eb e panjohur me k\u00ebt\u00eb lloj projekti.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nj\u00eb kapsul\u00eb kohore e krijuar n\u00eb vitin 1876 p\u00ebr 100-vjetorin e Shteteve t\u00eb Bashkuara u rihap n\u00eb vitin 1976.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nj\u00eb tjet\u00ebr, e projektuar p\u00ebr 200-vjetorin, mbahet n\u00eb Arkivat Komb\u00ebtare dhe \u00ebsht\u00eb planifikuar t\u00eb rihapet pas 50 vjet\u00ebsh, n\u00eb vitin 2076.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Me k\u00ebt\u00eb kapsul\u00eb t\u00eb re, Rios parashikon se \u201cne duam q\u00eb brezat e ardhsh\u00ebm t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb pamje autentike t\u00eb asaj se kush ishim 250 vjet m\u00eb par\u00eb. Cilat ishin vlerat tona, \u00e7far\u00eb nd\u00ebrtuam dhe si e shihnim veten si komb\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kur t\u00eb g\u00ebrmojn\u00eb tok\u00ebn n\u00eb Filadelfia, pas 250 vitesh, m\u00eb 4 korrik 2276, amerikan\u00ebt e ardhsh\u00ebm do t\u00eb zbulojn\u00eb nj\u00eb cilind\u00ebr metalik imponues q\u00eb peshon mbi 400 kilogram\u00eb, i mbushur p\u00ebr ta me qindra objekte dhe dokumente nga i gjith\u00eb vendi, cilind\u00ebr i varrosur p\u00ebr 250-vjetorin e Shteteve t\u00eb Bashkuara. E mbyllur fort n\u00eb fillim [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":38016,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard"},"jnews_primary_category":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-38015","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kohanews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38015","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kohanews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kohanews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kohanews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kohanews.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38015"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kohanews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38015\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38017,"href":"https:\/\/kohanews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38015\/revisions\/38017"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kohanews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/38016"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kohanews.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38015"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kohanews.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38015"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kohanews.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38015"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}