Projekti për krijimin e një shteti sovran të Urdhrit Bektashi në Tiranë vijon të mbetet një nga nismat më të pazakonta politike dhe fetare në Evropë.
Dy vjet pas shpalljes së planit nga kryeministri Edi Rama, ideja për një enklavë të modeluar sipas Vatikanit ende nuk ka marrë formë konkrete, ndërsa mbështetësit e saj këmbëngulin se projekti do të realizohet.
Shteti i propozuar do të shtrihej në një territor prej rreth 11 hektarësh në Tiranë dhe do të kishte administratë, kufij dhe pasaporta të veçanta. Synimi, sipas autoriteteve shqiptare, është krijimi i një qendre sovrane për komunitetin Bektashi dhe promovimi i tolerancës fetare.
Bektashinjtë janë një urdhër sufi brenda Islamit, me një histori prej rreth tetë shekujsh në Evropë. Urdhri u themelua në Perandorinë Osmane dhe, pas ndalimit të veprimtarisë së tij në Turqi në vitet 1920, qendra e tij botërore u zhvendos në Tiranë në vitin 1929.
Numri i ndjekësve nuk është i përcaktuar saktësisht. Vlerësimet variojnë nga 7 deri në 20 milionë, kryesisht në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni të Veriut, Greqi dhe Turqi. Në Shqipëri, rreth 150 mijë persona konsiderohen praktikues aktivë, ndërsa qindra mijëra të tjerë identifikohen si bektashinj.
Në përpjekje për ta çuar përpara projektin, në Tiranë është angazhuar amerikani Christopher Hyland, ish-këshilltar i presidentit amerikan Bill Clinton dhe një prej personave të përfshirë në procese të ndryshme diplomatike, përfshirë çështjen e pavarësisë së Kosovës dhe bisedimet e paqes në Irlandën e Veriut.
Hyland vepron si “i dërguar special” për projektin e shtetit Bektashi në Shtetet e Bashkuara, ndërsa sipërmarrësi shqiptar Hazis Vardar ka një rol të ngjashëm në Evropë.
“Unë nuk paguhem për këtë dhe nuk kam asnjë interes biznesi. Bëhet fjalë për dhënien e një kontributi në histori”, është shprehur ai.
Sipas tij, takimi me kreun botëror të bektashinjve, Baba Mondin, rreth tre vite më parë, ishte vendimtar për përfshirjen e tij në këtë nismë.
Pavarësisht deklaratave të mbështetësve, deri tani janë ndërmarrë pak hapa konkretë drejt krijimit të shtetit të ri. Ndryshimi i kuadrit kushtetues shqiptar, njohja ndërkombëtare dhe nënshkrimi i traktateve do të ishin ndër proceset e nevojshme për realizimin e projektit.
Kryeministri Edi Rama e ka paraqitur shtetin e ardhshëm Bektashi si një simbol të tolerancës fetare, një vlerë me të cilën Shqipëria synon të identifikohet ndërkombëtarisht.
Gjatë regjimit komunist, feja u ndalua në Shqipëri dhe të gjitha komunitetet fetare u shtypën. Pas vitit 1991, myslimanët sunitë, katolikët, ortodoksët dhe bektashinjtë kanë bashkëjetuar në vend.
Mbështetësit e projektit argumentojnë se një shtet sovran Bektashi do ta forconte këtë imazh të Shqipërisë dhe do t’i jepte vendit një rol të veçantë në promovimin e dialogut ndërfetar.
Hazis Vardar, i cili e përfaqëson projektin në Evropë, e konsideron bektashizmin një shembull të tolerancës dhe bashkëjetesës.
“Bektashinjtë përfaqësojnë tolerancën, dashurinë dhe miqësinë me fetë e tjera”, shprehet ai.
Dy vjet pas njoftimit të projektit, megjithatë, shteti Bektashi mbetet ende në fazën e planifikimit. Kompleksi aktual i bektashinjve në Tiranë përfshin mauzoleun, muzeun dhe hapësirat e lutjes, ndërsa ideja është që në vitet e ardhshme zona të shndërrohet në territorin e shtetit të ri.
Nëse realizohet, shteti i Urdhrit Bektashi do të ishte më i vogël se Vatikani dhe do të përfaqësonte një nga eksperimentet më të pazakonta të sovranitetit në Evropë.
Për kritikët, mungesa e hapave konkretë ngre pikëpyetje mbi seriozitetin dhe realizueshmërinë e projektit. Për mbështetësit, procesi kërkon kohë dhe nisma të tilla nuk krijohen brenda natës.
“Sa shpesh e kanë parë këta kritikë një vend të krijuar? Kurrë. Nuk kemi qenë kurrë kaq afër. Dhe nesër do të jemi një hap më afër”, deklaron Hyland.